Bệnh nấm hồng trên cây cà phê

Bệnh nấm hồng là một trong những mối đe dọa hàng đầu đối với vườn cà phê trong mùa mưa, gây khô cành và giảm năng suất nghiêm trọng. Việc nhận diện đúng tác nhân và áp dụng quy trình quản lý tổng hợp (IPM) là chìa khóa giúp bảo vệ vườn cây bền vững.

1. Bệnh nấm hồng trên cà phê

Bệnh nấm hồng do nấm Corticium salmonicolor gây ra. Đây là bệnh chủ yếu gây hại trên thân và cành, khác hoàn toàn với các bệnh dạng lá điển hình như gỉ sắt. Nấm tấn công vào lớp vỏ cành, làm gián đoạn quá trình vận chuyển dinh dưỡng và nước, khiến cành bị khô chết.

2. Triệu chứng và các giai đoạn phát triển bệnh nấm hồng trên cà phê

• Giai đoạn 1 (Mới nhiễm): Vùng vỏ cành xuất hiện vết bệnh nhỏ. Ban đầu rất khó thấy màu hồng; trong điều kiện ẩm ướt, nấm tạo lớp tơ màu trắng đục, sau đó chuyển dần sang màu hồng nhạt hoặc hồng cam.

• Giai đoạn 2 (Nấm bao quanh cành): Lớp tơ nấm phát triển lan rộng theo chu vi cành. Vùng vỏ bị nấm bao phủ mất chức năng, làm cành suy yếu nhanh chóng.

• Giai đoạn 3 (Lá vàng và rũ): Phần lá phía ngoài vùng bệnh bắt đầu giảm sức sống, chuyển vàng, rũ xuống và khô dần.

• Giai đoạn 4 (Cành khô chết): Khi nấm đã bao trọn chu vi cành, khả năng phục hồi gần như bằng không. Cành bị khô hoàn toàn và rụng lá. Trên trái khô đen, rụng đặc biệt trên bề mặt quả có những bào tử nấm li ti màu hồng mịn đây là biểu hiện đặc trưng khi nấm tấn công, bà con cần quan sát kỹ để phân biệt với các tác nhân nấm khác. Nấm hồng vừa gây khô rụng trái vừa làm khô trơ cành sẽ làm giảm lượng cành dự trữ cho vụ mùa tới.

3. Kiểm tra tình trạng xác định bệnh nấm hồng trên cà phê

Khi kiểm tra vườn cà phê, không nên tập trung nhìn lá mà cần quan sát trực tiếp vỏ cành tại các vị trí nhạy cảm:

• Chạc cành / Điểm phân cành: Vùng kín, dễ tích tụ nước mưa và ẩm ướt kéo dài.

• Cành trong nội tán: Cành mọc chồng chéo, giao nhau hoặc bị che bóng mạnh.

• Vùng cành suy yếu: Các cành kém phát triển hoặc bị che khuất.

• Ranh giới xanh - khô: Vùng tiếp giáp giữa phần cành còn xanh và phần cành đang bị khô.

4. Phân bệnh nấm hồng và các nguyên nhân gây khô cành khác

Triệu chứng khô cành có thể do nhiều yếu tố gây ra. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân quyết định hiệu quả xử lý:

5. Yếu tố khiến bệnh phát triển mạnh trong mùa mưa

Mưa không phải là nguyên nhân duy nhất gây bệnh mà là yếu tố môi trường thuận lợi. Bệnh thường bùng phát mạnh khi hội tụ đủ các điều kiện:

Nguồn nấm tồn tại sẵn trong vườn sẽ gặp vi khí hậu ẩm độ cao trong tán rậm để bào tử nảy mầm, xâm nhiễm và nhân rộng.

6. Quy trình xử lý khi mới phát hiện bệnh

• Bước 1 - Đánh dấu cây bệnh: Đánh dấu trực tiếp các cây nhiễm bệnh để dễ dàng theo dõi và tái kiểm tra.

• Bước 2 - Cắt bỏ và tiêu hủy cành bệnh: Cắt bỏ ngay cành nhiễm bệnh, mang ra khỏi vườn và tiêu hủy. Tuyệt đối không để cành bệnh lại trong tán.

• Bước 3 - Kiểm tra cành lân cận: Rà soát kỹ các cành cùng chạc, cành phía trên và cành tiếp xúc xung quanh.

• Bước 4 - Tỉa cành thông thoáng: Cắt bỏ cành tăm, cành mọc chèn ép để hạ độ ẩm vi khí hậu trong tán.

7. Nguyên tắc quản lý và sử dụng thuốc BVTV

• Tỉa cành là cốt lõi: Biện pháp cắt tỉa vừa làm giảm trực tiếp nguồn nấm, vừa làm thay đổi vi khí hậu (tăng độ thông thoáng, giảm thời gian đọng nước trên cành), với cành bị nấm bao quanh + vỏ chết + lá phía ngoài đã khô

• Kết hợp hướng sinh học: Sử dụng chế phẩm vi sinh đối kháng hoặc chất kích kháng để nâng cao sức đề kháng tự nhiên của cây. Phương pháp sinh học chỉ phát huy tối đa hiệu quả trên một nền vườn đã được vệ sinh sạch sẽ và thông thoáng.

Cặp đôi BS01 - Chaetomium và BS06 - Nano Đồng của Bác Sĩ Cây Xanh. 

BS06 - Nano Đồng: Giảm áp lực bệnh nhanh hơn/xử lý bề mặt

BBS01 - Chaetomium: Xây nền đối kháng sinh học/phòng và hạn chế tái phát. Chaetomium thuộc nhóm nấm có khả năng đối kháng với các nấm gây bệnh thông qua cạnh tranh, ký sinh và các chất/enzyme có hoạt tính đối kháng. Sau khi giảm áp lực bệnh bằng BS06 Nano Đồng, đưa tác nhân vi sinh đối kháng vào hệ thống quản lý bệnh.

Bộ sản phẩm có tác dụng phổ rộng, hiệu lực lâu dài, hiệu quả với các nấm gây bệnh trên thân cành lá như tảo đỏ, nấm hồng, thán thư, rỉ sắt trên cây cà phê.

8. Sơ đồ chẩn đoán nấm hồng cho vườn cà phê

Cành cà phê bị khô?

• KHÔNG có vết tổn thương vỏ: Kiểm tra rễ, sâu đục cành, dinh dưỡng hoặc stress nước.

• CÓ vết tổn thương vỏ: Kiểm tra tiếp -> Có lớp tơ nấm trắng/hồng?

  • KHÔNG: Kiểm tra thán thư, loét cành hoặc tổn thương cơ giới.

  • CÓ: Kiểm tra tiếp  Vết nấm bao quanh chu vi cành?

    • CÓ: Khả năng cao là bệnh nấm hồng. Tiến hành cắt bỏ cành bệnh, tỉa thông thoáng tán và phun thuốc xử lý theo khuyến cáo.