Việc phục hồi và trồng lại lan hồ điệp sau Tết Nguyên đán đóng vai trò quan trọng để cây duy trì sức khỏe, phát triển mạnh mẽ suốt năm và có khả năng ra hoa trở lại vào dịp Tết sau. Dưới đây là quy trình chi tiết kết hợp các kỹ thuật tối ưu để giảm thiểu rủi ro thối rễ, nấm bệnh và giúp cây phục hồi nhanh chóng.
Xử lý chậu lan hồ điệp sau tết
Bước đầu tiên là loại bỏ các phần thừa để cây tập trung năng lượng vào phát triển rễ và lá mới, tránh lãng phí dinh dưỡng và lây lan bệnh.
- Cắt ngồng hoa: Cắt sớm khi 60–70% hoa trên cành tàn (thường sau Tết 1–2 tuần) để tiết kiệm năng lượng. Cắt cách mắt ngủ thứ 2–3 khoảng 1–2 cm nếu muốn kích thích nhánh mới, hoặc cắt sát gốc nếu cây yếu. Không cắt toàn bộ nếu cây còn khỏe để có thể ra hoa lại sau 6–9 tuần.
- Loại bỏ phần hư hại: Cắt bỏ lá vàng úa, thối nhũn, thân hỏng hoặc rễ chết (màu nâu đen, mềm nhũn, có mùi). Chỉ giữ rễ khỏe (xanh lục khi ẩm hoặc trắng bạc khi khô). Cắt rễ hỏng đến phần lành để kích thích rễ non mọc nhanh trong 2–4 tuần.
- Sát khuẩn vết cắt: Sử dụng kéo sắc đã khử trùng bằng cồn 70% hoặc hơ lửa. Bôi keo liền sẹo/vôi loãng/oxy già (hydrogen peroxide 3%), hoặc thuốc diệt nấm vào vết cắt. Ngâm rễ trong dung dịch sát khuẩn 10–15 phút rồi để khô tự nhiên 30 phút ở nơi thoáng mát.
- Lưu ý: Tháo bỏ bầu nhựa cũ, que sắt uốn hoa và giá thể cũ để tránh thối rễ. Để cây nghỉ ở nơi râm mát, tránh nắng trực tiếp và mưa 2–3 ngày để vết cắt lành.
Thay giá thể và chậu trồng lan hồ điệp
Để chậu lan hồ điệp phát triển tốt giá thể phải thông thoáng, thoát nước nhanh để tránh úng – nguyên nhân chính gây thối rễ vàng lá chết cây ở lan.
Loại bỏ giá thể cũ: Bóc sạch rêu (dớn) hoặc giá thể cũ vì chúng giữ ẩm quá lâu, dễ gây nấm mốc và thối rễ.
Trộn giá thể: Giá thể trồng lan phải được làm từ các loại vật liệu thoáng khí, thoát nước nhanh như vỏ cây, rêu, dớn, than củi. Tỉ lệ phù hợp 4 phần vỏ thông : 3 phần dớn : 2 phần than.
- Thêm perlite hoặc đá bọt để tăng thoát nước. Tránh đất mùn, xơ dừa thuần túy hoặc giá thể đa dụng vì kém thoáng khí. Xử lý giá thể bằng nước vôi loãng để diệt khuẩn.
- Than cục lớn giúp rễ bám tốt hơn. Than cần được ngâm nước 30 phút trước khi dùng.
- Trồng lan hồ điệp bằng vỏ thông: Là lựa chọn tuyệt vời, giúp duy trì độ ẩm mà không lo úng. Vỏ thông có độ bền cao, từ 4 đến 10 năm, chứa nhựa resin nên có tính sát khuẩn tốt, ít bị nấm bệnh. Tuy nhiên, cần rửa thường xuyên để loại bỏ muối khoáng ngậm trong vỏ, và cần chọn kích thước phù hợp để tránh làm gãy rễ.
Chậu trồng: Chọn chậu mới lớn hơn chậu cũ 3-5cm, có nhiều lỗ thoát nước ở đáy và thành (chậu đất nung cho thoáng khí, chậu nhựa trong cho dễ quan sát rễ).
Quy trình trồng lại lan hồ điệp sau tết
Thực hiện nhẹ nhàng để tránh tổn thương rễ, đảm bảo cây vững và giá thể tơi xốp.
-
Lớp lót chậu (Nếu dùng vỏ thông): Cho một lớp đá bọt Pumice xuống dưới đáy chậu để chống thối và ngập úng rễ lan.
-
Đặt và cố định cây: Đặt cây vào giữa chậu, rải rễ tỏa đều, cổ rễ cao hơn mặt giá thể 1–2 cm để tránh nước đọng. Cố định bằng cọc nhỏ, dây buộc hoặc kẹp nếu cây lung lay, tránh rung lắc làm hỏng rễ non.
- Cho giá thể: Đổ giá thể xung quanh rễ, lấp đầy đến cách miệng chậu 1 cm, rung nhẹ chậu để lấp kẽ mà không nén chặt. Nếu dùng than khô, rắc lớp dớn mỏng lên bề mặt để giữ ẩm ban đầu (loại bỏ khi mưa lớn).
Cách chăm sóc lan hồ điệp mới trồng lại
Giai đoạn này tập trung vào việc giữ ẩm vừa phải, tránh úng và tạo môi trường ổn định để cây thích nghi.
Vị trí và thời gian nghỉ: Sau khi trồng xong, đặt cây vào chỗ mát, thoáng khí, tránh mưa tuyệt đối. Để khô thoáng 2–3 ngày rồi mới tưới nước lần đầu. Việc này giúp các vết cắt khô lại, tránh bị thối rễ khi tưới nước ngay. Nhiệt độ lý tưởng: 25–30°C ngày, 18–24°C đêm, độ ẩm 60–80%.
Tưới nước: Không tưới ngay, chờ 2–3 ngày để vết cắt khô. Sau đó, tưới đẫm lần đầu (ngâm chậu 15–20 phút rồi ráo), tần suất 2–3 lần/tuần tùy thời tiết (kiểm tra bằng que: tưới khi khô sâu 2–3 cm). Sử dụng nước mưa hoặc nước sạch (pH 5.5–6.5), tưới sáng sớm lên rễ và giá thể, tránh đọng nước trên lá/nách lá (lau khô nếu cần). Mùa hè: Phun sương thêm để tăng ẩm, nhưng không để rễ khô hoàn toàn hoặc ngập nước.
Phòng bệnh: Kiểm tra định kỳ (3–5 ngày) để phát hiện sâu bệnh (nhện đỏ, rệp, nấm thối).
Cách bón phân và kích rễ cho lan hồ điệp sau tết
Mục tiêu 1–2 tháng đầu là thúc rễ non mọc nhanh để cây không lấy nước từ lá gây teo héo.
- Kích rễ (2 tháng đầu): Phun sương hàng ngày 1–2 lần với phân loãng như vitamin B1 (1 cc/1 lít nước), Atonik, NAA hoặc nước vo gạo (tỷ lệ 1:5). Luân phiên 4–5 ngày/lần. Hoặc dùng phân siêu nù loãng (0.2–0.3 g/1 lít) phun lên thân rễ 1 lần/tuần. Tránh bón mạnh để ngừa sốc.
- Phòng nấm bệnh: Phun thuốc phổ rộng như Husavin hoặc Trichoderma sau cắt rễ để lành vết thương và ngừa thối nhũn.
- Bón phân định kỳ (Sau phục hồi): Sau 10–15 ngày khi rễ mới nhú (hoặc 1–2 tháng), bón NPK đạm cao (30-10-10) loãng (1/2 liều) 1–2 lần/tuần để kích rễ/lá. Chuyển sang cân bằng (20-20-20) khi lá mới mọc, rồi lân cao (10-30-20) vào mùa thu để thúc hoa. Bổ sung vi lượng (Ca, Mg) hàng tháng. Sử dụng phân chuyên lan, pha loãng hơn hướng dẫn để tránh ngộ độc.
Với quy trình này, lan hồ điệp có thể ra rễ mới trong 2–4 tuần và hoa lại sau 6–12 tháng nếu chăm sóc đúng. Hãy kiên nhẫn, ghi chép theo dõi và điều chỉnh theo điều kiện địa phương (như mùa mưa miền Nam cần giảm tưới). Nếu cây có dấu hiệu bất thường (lá nhăn, đốm vàng), kiểm tra rễ và giá thể ngay.
